49e jaargang – juli 2009 – artikel 3
Uitgevoerd door Stichting Waarheid Accuratesse Authenticiteit Reportages
(WAAR) en Israël-Facts monitorgroep
Het geattacheerde rapport dat u aantreft bij dit schrijven betreft een onderzoek naar de berichtgeving van de NOS in haar acht uur journaal over de oorlog tussen Hamas en Israël. Het onderzoek vond plaats in de periode 24 december 2008 t/m 24 januari 2009, aanleiding voor het onderzoek was het vermoeden dat belangrijk- en essentieel feiten materiaal niet terug te vinden was in de verslaggeving door het NOS journaal.
We toetsen de berichtgeving van de NOS aan de eigen NOS journalistieke code en analyseerden de uitzendingen op feiten materiaal, taalgebruik, beeldmateriaal en de montage van beelden, selectie van beelden en onderwerpen, en tot slot repeterende thema’s. De berichtgeving van de NOS werd voorts vergeleken met andere TV nieuws shows waaronder de ADR en ZDF in Duitsland en Arutz 1 en Arutz 10 in Israël. Laatst genoemde TV stations zonden dagelijks gemiddeld drie uur durende nieuwsshows uit waarin alle aspecten van oorlog, inclusief alle ontwikkelingen in Gaza aan de orde kwamen.
Verder onderzochten we de wijze waarop de NOS omging met klachten en met het verstrekken van feiten die vooraf of achteraf hadden kunnen worden gebruikt om tot een feitelijke berichtgeving te komen. Conclusie van ons onderzoek was dat de NOS stelselmatig op alle genoemde onderzoekspunten niet aan haar eigen code voldeed; op tal van punten de kijker essentiële informatie onthield en in vele gevallen selectief en soms zelfs manipulatief te werk ging in haar taak als primaire nieuwsbron in Nederland.
Per onderdeel van ons onderzoek een voorbeeld van onze bevindingen:
Feiten en Onjuistheden:
Al voor het begin van de Israëlische actie in Gaza meldde de NOS een incident op de grens van Zuid Israël dat uiteindelijk de directe inleiding vormde tot de oorlog. Hamas plaatste op 23 december 2008 een bom naast de grensweg waarop Israëlische voertuigen patrouilleren waarop het Israëlische leger het vuur opende op de Hamasleden. De NOS berichtte in haar reportage over de 60 raketten die Hamas op 24 december afvuurde op Israëlische steden en meldde: “de raketbeschietingen waren een wraakactie op een Israëlisch offensief gisteren waarbij 3 Hamas strijders om het leven kwamen”. Het zal duidelijk zijn dat dit een onjuiste weergave van de feiten was.
Suggestief Taalgebruik:
In zijn reportage van 29 december 2008 verteld Sander van Hoorn de kijker dat het grensgebied met Gaza nu afgesloten is door het Israëlische leger, hij noemt de door het leger opgegeven reden van veiligheid “onzinnig” en zegt daarop dat “het eerder zo is dat men geen pottenkijkers wil”. Op 22 en 24 december vonden in deze bufferzone sluipschutter incidenten plaats waarbij Hamas op in de zone aanwezige burgers schoot. Daarnaast was de maatregel ook van kracht voor Israëlische burgers en zelfs voor de landbouwers in het gebied, die daardoor tonnen schade opliepen.
Beeld en montage:
In een reportage op 17 januari laat het NOS journaal een reportage zien die men overnam van Arutz 10 in Israël, in de reportage zagen de Nederlandse kijkers de Arutz 10 reporter Eldar die sprak met de Palestijnse arts Izzildin Abul Al Alaish in Gaza (iets dat Arutz 10 regelmatig deed), op het moment dat het huis van de arts getroffen werd door een granaat van de IDF. Daarbij kwamen drie kinderen van de arts om, Eldar regelde nog tijdens de uitzending Israëlische hulp voor de arts. De NOS monteerde de beelden van Eldar zo, dat de kijker niet de fragmenten zag die lieten zien dat de man hevig geëmotioneerd was en tegen zijn tranen vocht. Het vervolg van de NOS reportage maakte het waarom hiervan duidelijk. Het commentaar meldde dat Eldar direct de studio verliet om hulp te regelen voor de arts en dat bij wijze van hoge uitzondering de grens openging voor de gewonde kinderen van de arts, en even verderop meld de NOS dat de arts bij aankomst in het ziekenhuis ook al niet op mededogen hoefde te rekenen. Beide opmerkingen waren onjuist; de ZDF in Duitsland zond in haar nieuwsuitzending een reportage uit waarop Palestijnse kinderen te zien waren die op dat moment in Israëlische ziekenhuizen werden verpleegd (waaronder uit Gaza), en mededogen kreeg de arts in grote mate in Israël, vele Israëli’s stuurden hem SMS berichten met steunbetuigingen. Iets waarover hij later op Arutz 10 zijn dank uit sprak aan het Israëlische publiek.
Selectie van beelden en onderwerpen:
In de uitzending van 6 januari 2009 van zowel het acht uur als het tien uur journaal werd de Israëlische versie van de aanval “op” de VN school in Jabalyah uit de uitzending gelaten. Wij weten zeker dat de NOS beschikte over deze versie van de gebeurtenissen bij die school, omdat we de redactie een uur voor de acht uur uitzending hierover een e-mail stuurden. Ook het feit dat de ADR in Duitsland gelijktijdig in haar Journaal Tagenschau wel de IDF versie van het incident vermeldde bewijst dat deze informatie bekend was en dus door de NOS had kunnen en moeten worden gebruikt. Inmiddels heeft de VN bekendgemaakt dat Israël de school niet heeft beschoten, de doden vielen op straat in de buurt van de school.
Repeterende thema’s:
Een regelmatig terugkerend thema dat met name correspondent Van Hoorn opnam in zijn reportages was de Israëlische maatregelen geen reporters toe te laten in het oorlogsgebied. Van Hoorn maakte van zijn mening over deze maatregel geen geheim, en deed het voorkomen alsof het uniek was in de media wereld. Echter ook tijdens de oorlog in Georgië in 2008 had de pers geen toegang tot het oorlogsgebied, hetzelfde geldt voor de oorlog in Sri Lanka waar de pers ook moet afgaan op rapporten van derden. ARD’s Tagesschau had met de zelfde maatregelen te maken maar maakte er niet eens melding van.
Op 30 december 2008 legt van Hoorn uit, in een reportage aan de rand van Gaza, dat hij besloten heeft een Palestijnse cameraploeg te gaan gebruiken voor het maken van reportages in Gaza. Hij zegt zich bewust te zijn van de onbetrouwbaarheid van dergelijke Palestijnse journalisten (“Palestijnen zijn geneigd tot toneelspel”), maar deze mensen weten dat ze dat bij hem niet moeten doen. En daarmee zou dan de onafhankelijke rapportage gewaarborgd zijn. Helaas was er nog iets waarover van
Hoorn zweeg, en dat essentieel is voor de vraag naar de betrouwbaarheid van zijn Palestijnse TV ploeg. Sinds Hamas aan het bewind kwam in Gaza is de persvrijheid aan banden gelegd en werden vaak incidenten gemeld waarbij te onafhankelijk opererende journalisten (fysiek) werden geïntimideerd door Hamas. Ook bepaalde Hamas wie wel of niet een perskaart kon krijgen, de unie van Palestijnse journalisten bevestigde dat men dagelijks met bedreigingen te maken had en met censuur.
Ook de Foreign Press Association (waar de NOS ook bij is aangesloten) bevestigde indertijd deze stand van zaken. Van Hoorn zweeg over dit alles. Wij zijn tot de conclusie gekomen dat het NOS journaal in tegenstelling tot wat men beweert in de eigen journalistieke code, de Nederlandse TV kijker helpt iets te vinden op basis van wat de redactie van het NOS Journaal zelf vindt over het Midden-Oosten conflict.
Uit het onderzoek komt een patroon naar voren dat wij zeer verontrustend vinden. De kijker in Nederland heeft recht op een NOS Journaal dat alle feiten van het Midden Oosten conflict belicht en dat die feiten in een juiste context plaatst. En de kijker heeft recht op journaal reporters die zich strikt houden aan de eigen journalistieke code.
Gezien het hoge tempo waarin het klimaat rond de discussie over Israël in Nederland verslechtert, en gezien de reeds zichtbare maatschappelijke gevolgen
daarvan, achten wij de tijd rijp voor drastische verbeteringen in de taakopvatting en het verantwoordelijkheidsbesef van de Journaal staf. De primaire nieuwsbron voor de Nederlandse burger behoort primair de feiten te presenteren in het nieuws. Dit gehele rapport zal naar andere media, naar politieke partijen en het ministerie van OCW worden gestuurd.
Hoogachtend, Namens stichting
WAAR, M.S. Slager – Voorzitter,
A.L.E. Cohen – Secretaris
Namens Israël – Facts monitorgroep,
Yochanan Visser
Comments are closed.